21 Aralık 2011 Çarşamba

Amaç: Mikrometre ve kumpas kullanarak kesit ve çap ölçümünü yapabilir.

Kullanılacak Malzemeler:
     1.    Yankeski
     2.    Değişik çaplarda tek damarlı iletken
     3.    Kumpas ve Mikrometre

Giriş: Silindirik biçimli cisimlerin alanlarına kesit denir. Kesiti S harfi ile gösteririz. Çap, bir dairenin merkezinden geçen doğrunun daireyi kestiği noktalar arası mesafesine denir. Görüldüğü gibi kesit ve çap farklı kavramlardır. Birisi alanı anlatırken diğeri uzunluğu anlatır. Yukarıdaki şekilde bir daireyi görüyorsunuz, dairenin ortasından geçen çizginin uzunluğu dairenin çapıdır. Kesitin matematiksel olarak hesaplanabilmesi için kesiti hesaplanacak cismin yarıçapının bilinmesi gerekir. Buda ölçülerek bulunabilir. Kesiti ya da çapı ölçen aletlere kumpas veya mikrometre denilmektedir.


Kumpas Kullanımı


Kumpaslar genel olarak analog ve dijital olmak üzere iki çeşittir. Resimde analog bir kumpas görmektesiniz. Bir parçanın iç çapını ölçmek için parça iç çap çeneleri arasına, dış çap ölçülecekse dış çap çeneleri arasına alınır. Bu kumpasların gövdesindeki cetvelin üst kısmıyla inç olarak, alt kısmıyla mm olarak ölçüm yapılır. Verniyer diye gösterilen kısım hareket ettirilerek parça gerekli sıkılıkta sıkılır. Üstteki sıkma vidası ise parçayı çenelerin arasına sabitler. Önce hareketli verniyerin gösterdiği değer, kumpas gövdesindeki cetvele bakarak okunur ve bir yere kaydedilir. Burada uzun çizgiler tam sayıyı, kısa çizgiler buçuklu sayıları gösterir. Sonra, hareketli verniyerin üzerindeki cetvelin çizgileriyle kumpas gövdesindeki çizgilerden hangisinin tam karşı karşıya geldiğine bakılır. Bu çizgi kumpas gövdesinde kaçı gösteriyorsa o sayı önüne sıfır konularak alınır. Son olarak bu iki değer toplanır ve sonuç bulunmuş olur.

Mikrometre Kullanımı


Mikrometreler de genel olarak analog ve dijital olmak üzere iki çeşittir. Bu ölçü aletleri mekanik kumandalı vida-somun sistemine göre çalışır. Kumpaslara oranla okuma hassasiyetleri daha fazladır. Vida ve somun sistemine göre ilerleme hareketi yapan vidalı milin bir devirdeki ilerleme miktarı, vida adımına göre ayarlanabilir. Ölçümlerde mikro metre üzerinde okunacak iki ölçek bulunur. Bunlardan birisi yatay eksende vida boyunca uzanır. Resimde yatay milimetrik ölçek olarak gösterilen kısımdır. Üzeri 0,5 mm aralıklı çizgilerle belirtilmiştir. Diğer ölçek ise vidayla beraber dönen dairesel bölümdür. Resimde skala çevirme kolu olarak görülen kısımdır. Bu ölçeğin dairesel yüzeyi 50 eşit parçaya bölünmüştür. Bu ölçek dönme sırasında yatay ölçek üzerinde kayar. Tam bir tur dönmesi ile yatay ölçek üzerinde 0,5 mm yol alır. Mikrometrenin yüzük ölçeğini bir çizgi kaydırdığımızda 0,5/50 =0,01 mm’lik bir hassasiyete sahip olduğunu bulmuş oluruz. Bu milimetrenin yüzde biri mertebesinde ölçüm yapılabildiğini gösterir. Mikrometrenin kısımları resimde ayrıntılı olarak görülmektedir. Örneğin, mikrometreyle bir iletkenin çapını ölçmek isteyelim. Çapını ölçmek istediğimiz cismi vidanın ucu ile mikrometrenin sabit ucu arasına sıkıştırırız. Bunun için vidayı en arka bölümde cırcır denilen yerden yaparız. Bu vida belli bir yerden sonra sıkmaz ve boşa döner. Bu anda mikrometreyi sabitlemek için kilidi kapatırız. Yüzük ölçeğin kenarının yatay ölçekte hangi çizgiye yakın durduğuna bakarız ve bu değeri kaydederiz. Sonra yatay ölçeğin yatay eksendeki uzun çizgisinin yüzük ölçekte kaçı gösterdiğine bakarız. Bu değeri alırken önüne sıfır koyarız. Son olarak bu iki değeri toplayıp milimetre cinsinden birimini ölçmüş oluruz.

0 yorum:

Yorum Gönder